Blog podróżniczy - piszemy o górach i turystyce

Łysa Góra w Górach Świętokrzyskich

– Wycieczka na Łysą Górę z wszystkimi atrakcjami zajmuje ok. 3h
– Od Huty Szklanej na Święty Krzyż prowadzi droga asfaltowa, ok. 2,5 km
– Wieża widokowa na Łysej Górze jest czynna tylko do godziny 17stej
– Święty Krzyż, czyli Łysa Góra ma wysokość 595 m n.p.m.
– Późnobarokowa świątynia na Świętym Krzyżu została zbudowana w latach 1781-1789

Łysa Góra, która kryje się również pod nazwami Łysiec, Święty Łysiec oraz Święty Krzyż, to drugi najwyższy szczyt w Górach Świętokrzyskich. Mierzy 594 m n.p.m. i jest niższa jedynie od Łysicy. Znajdziecie ją we wschodniej części pasma Łysogór, nieopodal Nowej Słupi. Z uwagi na swoje uroki i wartości przyrodnicze jest objęta ochroną w ramach Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Dotarcie na Łysą Górę nie jest ani trudne, ani czasochłonne, a na szczycie czeka na Was mnóstwo atrakcji. Znajdziecie tutaj chociażby spore gołoborze, pozostałości wału kultu pogańskiego, Radiowo-Telewizyjne Centrum Nadawcze Święty Krzyż, Klasztor Misjonarzy Oblatów M.N., muzeum parku narodowego, sporo miejsca na sielski piknik oraz ścisły rezerwat przyrody obejmujący las jodłowo-bukowy.

łysa góra dzwonnica i brama

Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest znajdująca się na drugim krańcu Łysogór, Łysica (614 m n.p.m.). Albowiem Łysogóry są najwyższym pasmem Gór Świętokrzyskich, które ma około 25 km długości. Jako jedno z nielicznych w Górach Świętokrzyskich, swoją wysokością względną wznosi się ponad 300 metrów powyżej otaczających je dolin.

Jak dojechać na Łysą Górę?

Łysa Góra znajduje się około 40 kilometrów w linii prostej i na wschód od Kielc. Na Święty Krzyż można dotrzeć trzech z miejscowości: Huta Szklana (30 km od Kielc), Trzcianka (35 km od Kielc), Nowa Słupia (35 km od Kielc). Ze stolicy województwa świętokrzyskiego należy poruszać się drogą wojewódzką numer 74 i następnie kierować się drogą 753 na Ostrowiec Świętokrzyski. Po pewnym czasie śmiałków do celu prowadzą drogowskazy. Dojazd na miejsce samochodem zajmie Wam około 40 minut.

Jeśli poruszacie się komunikacją publiczną, to najprościej będzie dotrzeć w okolice Świętego Krzyża autobusami z Kielc do Nowej Słupi, które jadą przez Trzciankę. Po rozkład jazdy odsyłamy na stronę. Jeśli macie ochotę dotrzeć na Łysą Górę przez Hutę, to polecamy sprawdzić rozkład jazdy busów z Kielc do miejscowości Huta Podłysica.

Bezpłatny autobus na Święty Krzyż

W zeszłym sezonie, do 31 października, w każdą sobotę i niedzielę istniała opcja dojechania na Święty Krzyż darmowym autobusem z Kielc. Autobus zatrzymuje się w istotnych turystycznie miejscach, jak chociażby Święta Katarzyna, czy Ciekoty. Dziennie odbywały się trzy kursy.

    Kurs 1: wyjazd z Kielc o godz. 6.20 z Kielc / powrót z Łysej Góry: 8.40
    kurs 2: wyjazd z Kielc o godz. 10.00 z Kielc / powrót z Łysej Góry: 12.45
    kurs 3: wyjazd z Kielc o godz. 14.20 z Kielc / powrót z Łysej Góry: 18.00

Łysa Góra szlak

Jaki wybrać szlak na Święty Krzyż?

Przez Łysą Górę przechodzi Główny Szlak Świętokrzyski im. Edmunda Massalskiego z Gołoszyc do Kuźniaków (czerwony). To właśnie nim, ze wsi Huta Szklana, prowadzi najłatwiejsza opcja dotarcia na Święty Krzyż. Wartością dodaną wariantu z Huty jest „Osada Średniowieczna w Hucie Szklanej pod Świętym Krzyżem”. Drugą opcją jest również główny szlak pieszy Gór Świętokrzyskich, czyli czerwony szlak z miejscowości Trzcianka. Trzecia, to Droga Królewska z Nowej Słupi.

Łysa Góra ile się wchodzi?

Najszybciej na Łysą Górę dotrzecie wprost ze wsi Huta Szklana. Z tutejszego parkingu na Święty Krzyż traficie po 40 minutach. Czeka na Was niespecjalnie męczące podejście asfaltową drogą. Szlak na Łysą Górę z miejscowości Trzcianka to już godzinna wyprawa. Trasa wiedzie głównie leśną ścieżką i jest wyraźnie bardziej stroma, aniżeli spacer od Huty Szklanej. Również niebieski szlak od Nowej Słupi zajmie Wam około godziny. Pamiętajcie jednak, że jest to najbardziej stromy wariant. Warto wspomnieć, że na szlaku z Nowej Słupi czeka Was dwa razy większe przewyższenie aniżeli od strony Huty.

Huta – Łysa Góra: 41 min, 2 km
Nowa Słupia – Łysa Góra: 55 min, 2,1 km
Trzcianka – Łysa Góra: 58 min, 2,5 km

Opis Szlaku z Huty Szklanej na Święty Krzyż

Parking w Hucie Szklanej przy czerwonym szlaku na Łysą Górę

Parking w Hucie Szklanej, nieopodal Świętego Krzyża, znajduje się dosłownie na końcu drogi, po lewej stronie, koło Karczmy „Izba Dobrego Smaku” oraz wspomnianej Osady Średniowiecznej. Trzeba przyznać, że parking jest dość duży. Jest on całoroczny oraz płatny. Pozostawienie tutaj samochodu na cały dzień do wydatek rzędu 7 pln. Jednak pamiętajcie, że czerwony szlak na Łysą Górę z Huty cieszy się sporą popularnością i szczególnie w słoneczne weekendy, może być ciężko ze znalezieniem wolnego miejsca. Niechaj o skali zainteresowania świadczy fakt, że w kwietniowe, sobotnie przedpołudnie, parking był tutaj wypełniony w ponad połowie.

łysa góra parking
Łysa góra parking
Huta Szklana
Pomnik Katyński przy parkingu w Hucie Szklanej

Najłatwiejszy szlak na Łysą Górę (Święty Krzyż)

Szlak z Huty Szklanej bez wątpienia jest najprostszym wariantem dotarcia na Łysą Górę. Do przejścia macie około 2 km, co powinno zając około 40 minut. Szlak na całej długości wiedzie asfaltową, szeroką alejką. Nie jest tutaj super stromo, dlatego można śmiało zabrać dzieci w wózkach. Pewnym minusem poniższego wariantu jest fakt, że pomimo zakazu ruchu, zdarzają się tutaj samochody (wjechać do góry mogą chociażby goście klasztoru). Również rowerzyści chętnie zjeżdżają tędy w dół. Jednak jeśli będzie to dla Was mało komfortowa opcja, to zaraz przy bramie do Świętokrzyskiego Parku Narodowego, w lewo, odbija leśna ścieżka. Niebieska ścieżka edukacyjno – dydaktyczna Świętokrzyskiego Parku Narodowego prowadzi równolegle do asfaltowej drogi. Na jej trasie znajdziecie tablice informacyjne oraz miejsca, gdzie będziecie mogli na chwilę odpocząć przed zdobyciem Łysej Góry.

Po mniej więcej dwóch kwadransach, najpierw dojrzycie Radiowo-Telewizyjne Centrum Nadawcze Święty Krzyż. Jednak pierwsza atrakcja znajduje się chwilę wcześniej. Po lewej stronie mieści się wejście na gołoborze. Z pod parkingu w Hucie, wprost na Święty Krzyż, kursuje również kolejka elektryczna z turystami (od maja do października w godz. 9.00 – 17.00).

Puszcza Jodłowa
Puszcza Jodłowa w Górach Świętokrzyskich
Łysa Góra szlak
Szlak na Łysą Górę od Huty
Szlak na Łysą Górę od Huty Szklanej

Szlak niebieski z Nowej Słupi – Droga Królewska (3,5 km)

Jeden z najpopularniejszych wariantów dojścia na Łysą Górę wiedzie z miejscowości Nowa Słupia. Na końcu ulicy Świętokrzyskiej znajduje się sporych rozmiarów parking. Jeśli zaparkujecie tutaj, pod nosem Świętokrzyskiego Parku Narodowego, a nie w centrum, to zaoszczędzicie około kilometra spaceru. Niebieski szlak z Nowej Słupi, który prowadzi do Świętego Krzyża, nosi nazwę Drogi Królewskiej (czyli 3,5 km odcinek niebieskiego szlaku Pętkowice – Święty Krzyż). Do samej góry towarzyszyć Wam będą stacje drogi krzyżowej. Po drodze spotkacie pomnik pielgrzyma Emeryka. Wartością dodaną wariantu szlaku z Nowej Słupi jest fakt, że znajduje się tutaj Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego. Pamiętajcie, że na tym odcinku obowiązują bilety do Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

Klasztor na Łysej Górze
Szlak na Łysą Górę od strony Nowej Słupi

Gołoborze na Łysej Górze

Warto podkreślić, że na Łysej Górze powstało największe w Górach Świętokrzyskich i jedno z największych gołoborzy w średniogórzu Środkowej Europy. Aby je zobaczyć, należy uiścić opłatę. Bilet wstępu na galerię widokową na gołoborzu na Łysej Górze kosztuje obecnie 10 pln. Bilet ulgowy to koszt rzędu 6 pln. Pamiętajcie, że bilet upoważnia do jednorazowego wstępu na galerię widokową. Gołoborze na Łysej Górze nosi imię botanika prof. R. Kobendzy i zajmuje 3,84 ha powierzchni. Choć pamiętajcie, że cały czas następuje tu powolna sukcesja lasu. Gołoborze zbudowane jest z bloków kambryjskiego piaskowca kwarcytowego, który powstał ponad 500 mln lat temu. W paśmie Łysogór można spotkać również inne gołoborza, jak choćby na Łysicy. Jednak to gołoborze na Łysej Górze jest wizytówką Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Nad gołoborzem przebiega pogański wał kultowy z VII-XI wieku n. e.

Gołoborze na Łysej Górze
Gołoborze na Łysej Górze

RTCN Święty Krzyż

Radiowo-Telewizyjne Centrum Nadawcze Święty Krzyż zostało wybudowane w roku 1966. Początkowo Ministerstwo Leśnictwa przeciwstawiało się budowie wieży telewizyjnej na Świętym Krzyżu, szczególnie, że miało się one znaleźć na obszarze Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Jednak decyzja premiera Józefa Cyrankiewicza zamknęła wszelkie dyskusje. Wieża ma wysokość 157 metrów. W znacznej części jest betonowa, a do tego trzeba doliczyć 39 metrową część stalową (dla porównania PKiN w Warszawie ma 231 m).

Sygnał radiowy oraz telewizyjny, który jest emitowany z wieży, swoim zasięgiem dociera do blisko 2,5 miliona osób i pokrywa całe województwo świętokrzyskie oraz znaczne fragmenty sąsiednich województw. Dzięki dobrej lokalizacji nadajnika, odbiór stacji radiowych i telewizyjnych jest możliwy nawet w promieniu ok. 150 km. I jest to jeden z najlepszych, pod względem powierzchni pokrycia sygnałem, obiektów nadawczych w Europie Środkowej.

Łysa Góra nadajnik
RTCN Święty Krzyż widziany z wieży widokowej
Łysa Góra wieża

Ośrodek kultu religii Słowian

Zakłada się, że Łysa Góra w okresie wczesnego średniowiecza stanowiła ośrodek kultu związanego z religią Słowian. W kronikach Jana Długosza można odszukać informacje, że „na jej szczycie znajdować się miała bożnica w bałwochwalstwie żyjących Słowian, gdzie bożkom Lelum i Polelum ofiary czyniono i podług innych czczono tu bożyszcza: Świst, Poświst, Pogoda.” Do naszych czasów pozostał wał kultowy, który otacza partię szczytową Świętego Krzyża. Został on zapewne usypany w IX–X w. Do tego celu wykorzystano liczne bloki skalne. Prace nad budową wału przerwano po przyjęciu chrześcijaństwa. Wał składa się z dwóch części, które maja kształt podkowy. Łączna długość wynosi 1,5 km, a wysokość miejscami sięga 2 m. Podobne inwestycje można odnaleźć na Ślęży oraz Raduni. Do dziś krążą legendy o odbywających się na szczycie góry sabatach czarownic. Tak samo, jak na Babiej Górze.

Klasztor na Łysej Górze

Sanktuarium na Świętym Krzyżu znajduje się dosłownie 200 metrów za wieżą nadawczą. Wystarczy podążać cały czas za drogą. Jest najstarszym polskim sanktuarium. Zgodnie z legendami, opactwo benedyktyńskie założył w roku 1006 r Bolesław I Chrobry. Natomiast faktycznie pierwszy kościół w stylu romańskim został ufundowany przez Bolesława Krzywoustego. Początkowo świątynia była dedykowana Świętej Trójcy. Jednak od XIV w. jest nazywana Świętym Krzyżem, gdyż w roku 1306 książę Władysław Łokietek przekazał Relikwie Drzewa Krzyża Świętego, na którym umarł Chrystus.

Według legendy zostały one podarowane przez św. Emeryka, węgierskiego następcę tronu. Od tej pory sanktuarium stało się jednym z najważniejszych ośrodków kultu w Polsce, do którego licznie pielgrzymowali wierni. Często przybywali tutaj królowie, jak chociażby Władysław Jagiełło, Kazimierz Jagiellończyk, Zygmunt Stary, czy też Zygmunt August. Sam Jagiełło odwiedzał Święty Krzyż aż siedmiokrotnie, w tym w drodze na koronację w Krakowie oraz prowadząc wojska pod Grunwald. W okresie panowania dynastii Jagiellonów, opactwo było najważniejszym sanktuarium religijnym w Królestwie Polskim

Klasztór na Świętym Krzyżu
lysa-gora-klasztor
Klasztor na Łysej Górze

W połowie XV wieku sanktuarium rozbudowano o gotyckie prezbiterium i zakrystię oraz o nową część od strony zachodniej. Dodatkowo powstał nowy chór, ołtarz oraz nawy. W październiku 1777 roku gotycko-barokowy kościół i klasztor spłonęły w pożarze. Trzeci tutejszy kościół powstał już w stylu barokowo-klasycystycznym, w latach 1781-1789. Budowy podjął się ks. Józef Karsznicki, który zdecydował się na wariant jednonawowej świątyni z pięknymi wykroczeniami wzorowanymi na kościołach włoskich. Natomiast środek kościoła był ozdobiony symetrycznymi kolumnami i portykami. Budowa i wykończenie wnętrza trwały 20 lat. W środku warto zwrócić uwagę na 6 dużych obrazów autorstwa Franciszka Smuglewicza z XIX wieku. Jak choćby „Śmierć świętego Józefa” oraz św. Emeryk w rozmowie z aniołem”. 

Klasztor na Łysej Górze
Klasztor na Łysej Górze (wschodnia ściana)

Klasztor na Łysej Górze przeżywał swoje wzloty i upadki. Jednak najtrudniejszy czas nastąpił wraz z kasatą zakonu po rozbiorach. Podupadające budynki przekształcono w więzienie, a po pierwszej wojnie światowej było nawet uważane za najsroższy zakład karny w Polsce, dedykowany dla szczególnie niebezpiecznych przestępców. Swoje kary odbywali tutaj chociażby Sergiusz Piasecki i Stepan Bandera. Podczas wojny, Niemcy utworzyli tutaj obóz zagłady dla jeńców radzieckich. Szacuje się, że liczba ofiar mogła sięgnąć nawet 8 tysięcy. Zbiorowa mogiła znajduje się na polanie pod szczytem, około 10 minut od klasztoru.

Od 1936 świątynia jest domem dla Misjonarzy Oblatów Maryi Niepokalanej. W roku 2013 sanktuarium podniesiono do godności bazyliki mniejszej. Ostatnią istotną data jest rok 2014, w którym ukończono rekonstrukcję kościelnej wieży, zburzonej sto lat wcześniej przez Austriaków. Zespół opactwa pobenedyktyńskiego obejmuje obecnie czworobok budynków klasztornych wraz z wirydarzem i krużgankiem.

Klasztor na Łysej Górze
Łysa Góra Klasztor

Kaplica Oleśnickich

Jako najstarsze polskie sanktuarium i miejsce złożenia Relikwii Drzewa Krzyża Świętego, Łysa Góra od średniowiecza jest miejscem licznych pielgrzymek. Absolutnie warto odwiedzić przepiękną Kaplicę Oleśnickich, która zwana jest również Kaplicą Relikwii Krzyża Świętego. Początkowo służyła jako kaplica grobowa rodu Oleśnickich. Jednak w roku 1723 przeniesiono do niej najważniejszy tutejszy skarb – Relikwie Drzewa Krzyża Świętego. Znajdują się one w pancernym tabernakulum. Drzewo Krzyża Świętego uformowano jako Karawaka, czyli krzyż choleryczny, bardzo popularny podczas zaraz.

Krzyż tworzy pionowy pień i dwie poprzeczki, z których górna jest trochę krótsza od dolnej. Według legendy, relikwie zostały podarowane przez węgierskiego królewicza Emeryka. Zgubił się on w lesie w pogodni za jeleniem. W zamian za odnalezienie drogi, anioł polecił mu zostawić na górze to, co ma najcenniejsze, czyli relikwie. Na szczególną uwagę w Kaplicy Oleśnickich zwracają malowidła na ścianie oraz kopuła kaplicy. Relikwie można ujrzeć po każdej mszy świętej w niedzielę w okresie Wielkiego Postu oraz po nabożeństwie drogi krzyżowej. Ponadto po mszy świętej w niedzielę o 11:30. Jeżeli przybyliście tutaj w innym terminie, to warto podejść do informacji na krużgankach.

Święty Krzyż Kaplica Oleśnickich
Święty Krzyż Kaplica Oleśnickich

Krypta Jeremiego Wiśniowieckiego

Co ciekawe, w krypcie na Świętym Krzyżu zostało złożone zmumifikowane ciało. Przez pewien czas wskazywano, że należało one do księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, jednak badania zwłok wykluczyły taką opcję. Wejście do krypty na Świętym Krzyżu znajduje się na południowej ścianie kościoła, od zewnątrz. Spoczywają tu benedyktyni, którzy zamieszkiwali Święty Krzyż od 1776 roku, aż do kasaty opactwa w roku 1819. Od wschodu znajdziecie barokową dzwonnicę oraz bramę z XVIII w.

Wieża Widokowa na Łysej Górze (Święty Krzyż)

Za dodatkową opłatą możecie wejść na wieże widokową na Łysej Górze, z której rozpościera się jeden z piękniejszych widoków na Świętokrzyski Park Narodowy. Taras dla turystów zorganizowano na 35 metrach od poziomu dziedzińca. W 1914 roku wieżę zniszczyli Austriacy, jednak sto lat później została odbudowana. Aby wspiąć się na klasztorna wieżę, trzeba wykupić bilet. Normalny kosztuje 7 pln. Do celu prowadzą metalowe schody. Ostatni odcinek jest wyjątkowo stromy. Natomiast widok, jaki rozpościera się z samej góry – palce lizać. Podobno przy dobrej pogodzie można dojrzeć nawet Tatry! Jednak trzeba przyznać, że jest tutaj dość ciasno i trzeba się mijać z wciągniętym brzuchem. Pamiętajcie tylko, że wieża widokowa jest czynna w godzinach 09:00-17:00.

Wieża Widokowa na Łysej Górze
klasztor na Świętym Krzyżu
Wieża Widokowa na Łysej Górze
Wieża Widokowa na Łysej Górze

Muzeum Misyjne na Łysej Górze

Spacerując po krużgankach, z pewnością traficie do Muzeum Misyjnego. Jest to niewielkie pomieszczenie, w którym oblaci zgromadzili liczne pamiątki z ich misji. Znajdziecie tutaj sporo ciekawych i zaskakujących artefaktów. Wstęp do muzeum możecie opłacić w postaci dobrowolnej ofiary na misje. Eksponaty pochodzą z krajów misyjnych z prawie całego świata. Jak choćby z Madagaskaru, Kamerunu, Lesotho, Kazachstanu, czy Turkmenistanu – stroje, biżuteria, przedmioty codziennego użytku.

Muzeum Misyjne na Łysej Górze
Muzeum Misyjne na Łysej Górze

Muzeum Przyrodniczo-Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego

Od zachodu, do świątyni przylega wczesnobarokowe skrzydło, w którym obecnie kryje się Muzeum Przyrodniczo-Leśne Świętokrzyskiego Parku Narodowego. Pierwsza wystawa została urządzona tutaj w roku 1972. Na ekspozycję muzealną składają się eksponaty związane z terenem Gór Świętokrzyskich, obejmujące ich faunę i florę, a także geologię, hydrologię, klimat oraz zagadnienia ochrony środowiska. Wstęp do muzeum jest płatny.

Na sam koniec warto wybrać się na łąkę, po wschodniej stronie zabudowań klasztoru na Łysej Górze. Znajdziecie tutaj ostatnie stacje drogi krzyżowej. Warto spojrzeć na sanktuarium na Świętym Krzyżu z tej perspektywy.  Jeśli zejdziecie nieco dalej, to dotrzecie do niewielkiego kopca oraz groty Matki Boskiej. W lewo odbija tutaj nieoznaczona ścieżka, która dociera do cmentarza pomordowanych jeńców radzieckich. I teraz najważniejsze – od opactwa Święty Krzyż pochodzi nazwa Gór Świętokrzyskich oraz województwa świętokrzyskiego. Święty Krzyż jest integralną częścią miasta Nowa Słupia.

Klasztor na Łysej Górze
Święty Krzyż
Czy wpis był dla Ciebie pomocny?

4 komentarze

  1. Bardzo ciekawe miejsce w samym sercu Gór Świętokrzyskich. Długa historia i sporo ciekawych zabytków, najbardziej w pamięć zapadają chyba wystawy w Muzeum Misyjnym. Polecam ten łatwy szlak, bo na miejscu jest dużo do zwiedzania, a potem jeszcze przecież trzeba wrócić do Nowej Słupii!

    • nas najbardziej chyba zaskoczyła ilość atrakcji i mnogość historii które łączą się z Łysą Górą. Z pewnością będziemy chcieli tutaj jeszcze nie raz wrócić 😉

  2. Pochodzę z Kielc i pamiętam, że w szkole podstawowej w każdym lokalnym “konkursie wiedzy” były pytania o Łysą Górę i Łysicę – która jest wyższa, gdzie jest klasztor, itd. Obudzona w nocy o północy wyrecytuję te ich wysokości 😀
    Ładne zdjęcia!

Write A Comment